استان هرمزگان با ترکیبی از جزایر بزرگ و کوچک، مناطق صنعتی و ناب طبیعی، ظرفیتی بی‌نظیر در توسعه اقتصادی و گردشگری جنوب ایران دارد. از جزایر قشم و کیش به عنوان قطب‌های تجاری و گردشگری تا جزایر کوچک مانند فارور و بنی فارور، هر کدام نقش خاصی در ایجاد اقتصاد چندبعدی دارند.

به گزارش ایرنا، استان هرمزگان با دارا بودن بیش از ۹۰۰ کیلومتر مرز دریایی از سواحل شرق استان (جاسک) در دریای عمان تا سواحل نیلگون خلیج‌فارس در شرق استان (پارسیان) و برخورداری از جزایر ۱۴ گانه خلیج فارس، یکی از مهم‌ترین و راهبردی‌ترین استان‌های ایران است.

جزایر ایرانی موجود در خلیج‌فارس را به ۲ دسته «جزایر مسکونی» و «جزایر غیر مسکونی» می‌توان تقسیم بندی کرد؛ که جزایر مسکونی شامل قشم، هنگام، لارک، هرمز، کیش، لاوان، ابوموسی، هندورابی، تنب بزرگ، تنب کوچک، سیری، فارور بزرگ، جزیره فارسی، خارک و خارکو است و جزایر غیرمسکونی شامل جزایر فرورگان، شیدور، عباسک، شیف، ام الکرم، نخیلو، جبرین، ام سیله – گرم، بونه، دارا، قبر ناخدا، خرو، مولیات، سه دندون، مُطاف، مُرغی، جزیره میر مُهَنّا و چراغی است.

هر یک از جزایر این منطقه با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، نقش خاصی در توسعه اقتصادی و جذب گردشگران دارد.

جزیره هرمز، مرکزیت راهبردی‌ و اقتصادی

جزیره هرمز شگفتی زمین شناسی ایران و جهان است، جایی که خاک سرخ و کوه‌های رنگارنگ گرد هم آمده اند تا یکی از عجایب خلقت را به وجود آورند. جزیره ای که برای هنرمندان تابلوی نقاشی بی کم و کاست است، شاه کلید ورودی خلیج فارس انواع کانی‌ها را که شکل دهنده سنگها هستند در خود جای داده تا خاک رنگارنگی به وجود آید و جزیره هرمز نام بگیرد.

هرمز از لحاظ زمین شناسی از مهمترین گنبدهای نمکی در دنیا و از دیدگاه زیبایی‌شناسی بی رقیب‌ترین آنها است.

هُرمُز جزیره بیضی‌شکل با مساحتی بیش از ۴۲ کیلومتر مربع در هشت کیلومتری بندرعباس و در مجاورت تنگه هرمز قرار دارد.

روی سطح این جزیره سنگ‌های رسوبی و لایه‌هایی از مواد آتشفشانی پوشیده شده است.

سواحل زیادی در سراسر جزیره وجود دارد و «الهه نمک» نمونه بارز تنوع بالای خاک در جزیره هرمز است. برخی از گردشگران جزیره هرمز در نوروز امسال فاجعه‌ای را رقم زدند و با برداشت خاک‌های رنگی این اثر طبیعی و جاذبه‌ گردشگری را مخدوش کردند.

جزیره هرمز در میان زمین شناسان به دلیل برخورداری از انواع خاک‌، به بهشت زمین‌شناسی شهره است.

سنگ‌ها نشان می‌دهند که در طی هزاران سال که جزیره هرمز به تدریج از آب بیرون آمده، به اشکال مختلف فرسایش یافته است.

قدمت زمین‌شناسی این جزیره حدود ۶۰۰ میلیون سال و عمر خارج از آب آن حدود ۵۰ هزار سال است.

دره رنگین‌کمان شناخته‌ شده‌ترین جاذبه جزیره هرمز با بیش از هفتاد طیف رنگی متفاوت ساخته شده است.

تنوع سنگ‌ها و کانی‌های مختلف، هرمز را به ظرفیتی بالقوه برای گردشگری زمین‌شناسانه تبدیل کرده است. در این دره کانی‌های سازنده سنگ‌های مختلف، در لایه‌های متفاوتی سوار برهم یا در کنار هم نقش بسته‌اند.

طیف رنگ‌های زرد، سرخ، نقره‌ای و سیاه عمدتاً از ترکیبات رُسی و اکسید آهن هستند؛ در حالی که خاک‌های سفید، آبی، صورتی و خاکستری حاصل ترکیبات آتش‌فشانی‌اند که وجودشان در کنار هم به هرمز جلوه‌ای بی‌مانند بخشیده است.

کوه الهه نمک در واقع یک بلور نمکی بزرگ است. این کوه و غار دورن آن، طی سالیان زیاد در اثر فعالیت‌های زمین‌شناسی و فرسایش آبی و بادی شکل گرفته‌اند.

کوه الهه نمک برخلاف دیگر کوه‌ها صدا را منعکس نمی‌کند. زیر کوه الهه نمک، آبی با رنگ نارنجی جریان دارد. جریان این آب به کمک پدیده‌های طبیعی دیگر طی سال‌های زیاد سبب ظهور غار الهه نمک یا غار فیروزه‌ای در دل کوه الهه نمک شده‌ است.

دره مجسمه‌ها در نزدیکی ساحل در بخش کوهستانی جنوب غربی جزیره واقع شده، این دره دارای صخره‌هایی به اشکال مختلف است که هر کدام به یک حیوان، کله گوسفند، مرغ و اژدهایان مختلف تشبیه شده‌اند. در طول دره، مسیر باریک‌تر می‌شود و ناگهان به پرتگاهی با حدود ۴۰ متر ارتفاع می‌رسد. منظره دره تماماً رو به خلیج فارس است.

جزیره هرمز، با طبیعت خیره‌کننده و زمین‌شناسی منحصربه‌فرد خود، در سال‌های اخیر با رشد سریع گردشگری روبه‌رو بوده است؛ رشدی که هرچند فرصت‌هایی اقتصادی ایجاد کرده، اما هم‌زمان فشارهایی بر محیط زیست حساس جزیره وارد آورده است.

جزیره قشم، قطب توسعه چندمنظوره

جزیره قشم با وسعت یک‌هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع از تنگه هرمز به موازات ساحل جنوبی ایران به‌طول ۱۳۵ کیلومتر و عرض میانگین ۱۱ کیلومتر از توابع هرمزگان است و ۳۰۰ کیلومتر خط ساحلی دارد.

این جزیره به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیرهٔ ایران و خاورمیانه در استان هرمزگان قرار دارد. جنگل‌های حرا، غارهای خربس، تنگه چاهکوه، دلفین‌های آبی، خلیج فارس، دره ستاره‌ها، جزایر ناز، و غار نمکدان از نقاط دیدنی این جزیره به شمار می‌روند.

جزیره قشم با دارا بودن سواحل زیبا و جذاب، بازارچه‌های ساحلی پررونقی دارد که هم برای گردشگران و هم برای مردم محلی جذاب هستند.

در این بازارچه‌ها می‌توانید صنایع دستی محلی، سوغاتی‌های خاص، لباس‌های محلی، زیورآلات و محصولات دریایی مانند مروارید و صدف را خریداری کنید.

یکی از پرطرفدارترین بازارهای قشم در نزدیکی اسکله درگهان قرار دارد و انواع صنایع دستی، ادویه‌های محلی، ماهی و میگوهای تازه، و سوغاتی‌های دیگر در اینجا پیدا می‌شود.

منطقه آزاد قشم با ثبت تراز تجاری مثبت ۱۰۴ میلیون دلاری در هشت‌ماه منتهی به آذر ۱۴۰۴، بار دیگر توانست جایگاه خود را به‌عنوان یکی از پیشروترین مناطق آزاد کشور در عملکرد اقتصادی تثبیت کند؛ دستاوردی که حاصل تمرکز بر صادرات تولیدمحور، مدیریت دقیق فرآیندهای گمرکی و راهبرد مشخص در فعال‌سازی زنجیره‌های ارزش در جزیره است.

براساس آمار رسمی کشور، تراز تجاری قشم در این دوره زمانی نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۳۷ درصدی را تجربه کرده؛ رشدی که نشان‌دهنده افزایش نقش این جزیره جهانی در تامین نیازهای داخلی و گسترش حضور در بازارهای منطقه‌ای است.

جزیره زیبای قشم مشرف به تنگه هرمز و مجرای ورودی به خلیج فارس و دریای عمان است.

این جزیره که بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس است، به دلیل مجاورت با اقیانوس هند، وجود منابع نفت و گاز و واحدهای پتروشیمی و پالایشگاهی و تجهیزات فراساحلی و برخورداری از تسهیلات بندری برای کشتی‌های بزرگ (در رده پاناماکس) یکی از راهبردی‌ترین جزایر ایران و خلیج فارس است که به دلیل خدمات سوخت‌رسانی به کشتی‌های عبوری از آبراهه بین‌المللی و پارک‌های انرژی و زیست – فناوری آن شهرتی جهانی دارد.

از سوی دیگر، ویژگی‌های طبیعی و تاریخی این جزیره، باعث شده قشم به یکی از مقاصد گردشگری اصلی در ایران و منطقه خلیج فارس تبدیل شود.

منطقه آزاد تجاری – صنعتی قشم، حدود ۳۰۰ کیلومتر مربع از این جزیره را شامل می‌شود. این منطقه به دلیل قرارگیری در نقطه‌ای کلیدی از کریدور ترانزیتی شمال – جنوب، دسترسی به کریدور پروازهای بین‌المللی شرق – غرب و تسهیلات بندری آن، که به نوعی مکمل بندر شهید رجایی است، نقش پررنگی در تجارت و بازرگانی جهانی دارد.

اهداف و محورهای اصلی فعالیت‌های این منطقه آزاد تجاری – صنعتی شامل توسعه و گسترش صنعت ترانزیت و حمل و نقل، گسترش تجارت و خدمات تجاری، صنایع انرژی‌بر، صنایع بیوتکنولوژیک و منابع دریایی، صنایع گردشگری، شیلات و صید صنعتی، خدمات پشتیبان نفت و پارک‌های انرژی است.

قشم در قلب تنگه هرمز قرار دارد؛ نقطه‌ای که بیش از یک‌سوم حجم اینترنت بین‌قاره‌ای جهان از مسیرهای نزدیک آن عبور می‌کند.

این موقعیت باعث شده است این جزیره راهبردی محل ایده‌آلی برای لندینگ‌پوینت کابل‌های زیردریایی باشد که کوتاه‌ترین مسیر تاخیر میان ایران، خلیج فارس، عمان، هند و حتی شرق آفریقا را فراهم کند و توانایی ارائه مسیرهای پشتیبان برای شبکه ملی و منطقه‌ای و بین المللی را در اختیار بگذارد.

این ویژگی‌ها جزیره قشم را به یک شاهراه طبیعی دیتا تبدیل کرده است.

جزیره کیش، جواهر گردشگری و اقتصادی استان هرمزگان

جزیره کیش، با مساحتی حدود ۹۵ کیلومتر مربع، به عنوان یکی از جزایر پرجمعیت و توسعه‌یافته در خلیج فارس، یکی از مهم‌ترین مرکزهای گردشگری، تجاری و اقتصادی استان هرمزگان به شمار می‌رود.

این جزیره با موقعیت راهبردی‌ نزدیک به سواحل ایران و عربستان، دارای زیرساخت‌های پیشرفته و ظرفیت‌های اقتصادی و گردشگری بسیار بالا است.

جزیره کیش به عنوان یک قطب مهم گردشگری و تجاری در ایران، همواره مورد توجه بوده است.

این جزیره، با توجه به موقعیت استراتژیک و امکانات گسترده، نه تنها به عنوان یک مقصد تفریحی، بلکه به عنوان یک موتور محرکه اقتصادی نیز عمل می‌کند. در این گزارش، به بررسی دقیق‌تر جنبه‌های مختلف این جزیره می‌پردازیم.

منطقه آزاد تجاری-صنعتی کیش نقش کلیدی در اقتصاد ایران ایفا می‌کند. این منطقه، با ارائه مشوق‌های مالیاتی و گمرکی، به جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی پرداخته است. با این حال، اقتصاد کیش صرفاً به تجارت محدود نمی‌شود.

صنعت گردشگری کیش، به عنوان یکی از مهم‌ترین صنایع این جزیره، رشد قابل توجهی داشته است. این رشد، هم به دلیل توسعه زیرساخت‌ها و هم به دلیل افزایش آگاهی از این مقصد گردشگری، محقق شده است.

جزیره مرجانی کیش به عنوان پیشانی صنعت گردشگری ایران، سالانه حدود ۵۰ برابر بیشتر از جمعیت خود،‌ گردشگر می‌پذیرد و این صنعت نقش بسزایی در افزایش تراز اقتصادی این منطقه بر عهده دارد.صنعت توریسم در دنیای کنونی می‌تواند در صورت بهره مندی صحیح از آن به یک عاملی بی نظیر برای توسعه اقتصادی منجر شود؛ در همین راستا جزیره کیش به دلیل شرایط خاص جغرافیایی و ظرفیت‌های کم نظیر گردشگری همواره به عنوان یکی از قطب‌های گردشگری در منطقه محسوب می‌شود.

کیش یکی از محبوب ترین مقاصد گردشگری ایران است که سالانه میزبان تعداد زیادی گردشگر داخلی و خارجی است.

این جزیره با آب‌وهوای مطبوع، سواحل زیبا و تفریحات متنوع، مکانی بی‌نظیر برای سفر به حساب می‌آید. برخی از جاذبه‌های محبوب کیش عبارت‌اند از ساحل مرجان مکانی آرامش‌بخش با آب‌های زلال که برای شنا و آفتاب‌گرفتن ایده‌آل است، پارک دلفین‌ها از جذاب‌ترین جاذبه‌ها، مخصوصاً برای خانواده‌ها و علاقه‌مندان به حیوانات دریایی، کشتی یونانی این کشتی تاریخی که به نماد کیش تبدیل شده، در سواحل این جزیره به گل نشسته و جلوه‌ای خاص به مناظر آن بخشیده است.

شهر زیرزمینی کاریز یکی از مکان‌های تاریخی که نمایی از زندگی دوران‌های قدیم را ارائه می‌دهد. مراکز خرید متنوع، کیش با مراکز خریدی همچون بازار مروارید و مرکز تجاری کیش، گزینه‌های متعددی برای علاقه‌مندان به خرید فراهم می‌کند.

جزیره لاوان، پایگاه نفتی و دریایی راهبردی

جزیره لاوان، سومین جزیره بزرگ استان هرمزگان و پس از قشم و کیش، یکی از بزرگ‌ترین جزایر ایرانی در خلیج فارس به شمار می‌رود.

این جزیره با مساحتی حدود ۸۱ کیلومترمربع، موقعیت استراتژیک و طبیعی منحصر به فرد، از شمال به بندر مقام، از شرق به جزیره شیدور، از جنوب به آب‌های خلیج فارس و از غرب به ساحل نخیلو محدود شده و در کنار جزایر شیدور، هنگام و شیبکوه، اکوسیستمی دریایی غنی و بکر ایجاد کرده است.

لاوان فراتر از نفت است، این جزیره‌ در منطقه اقلیمی فوق حاره‌ای واقع شده و دمای هوا در طول سال بین ۱۵ تا ۴۵ درجه سانتی‌گراد متغیر است.

رطوبت هوا بالا و در برخی فصول تابستان تا ۸۰ درصد نیز می‌رسد.

بهترین زمان سفر به این جزیره، پاییز و زمستان است؛ زمانی که دما بین ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد و هوا معتدل و مطبوع است.

بهار نیز با دمای ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد و رطوبت متوسط، فرصت مناسبی برای طبیعت‌گردی و عکاسی فراهم می‌کند.

از جاذبه‌های گردشگری لاوان می‌توان به مواردی مانند سواحل شیدور و گرت، شن‌های سفید و آب‌های زلال برای شنا، اسنورکلینگ و قایق‌سواری، پارک ساحلی بوستان نفت، امکانات رفاهی و تفریحی برای خانواده‌ها، جنگل‌های حرا، زیستگاه پرندگان و آبزیان و امکان طبیعت‌گردی، کوه‌ها و ارتفاعات لاوان، فرصت مشاهده جبیرها و گوسفندان وحشی، بازار جزیره خرید صنایع‌دستی و خوراکی‌های محلی واقامتگاه‌های بوم‌گردی تجربه زندگی نزدیک به طبیعت و فرهنگ بومی اشاره کرد.

جزیره لاوان به دلیل منابع نفت و گاز، یکی از مناطق ویژه اقتصادی استان هرمزگان است.

ظرفیت‌های بالای گردشگری، صید ماهی و میگو و صنایع دستی نیز فرصت‌های سرمایه‌گذاری متنوعی ایجاد کرده‌اند.

توسعه گردشگری می‌تواند اشتغال و درآمد پایدار برای بومیان جزیره فراهم کند و نقش اقتصادی لاوان را تقویت کند.

جزیره لاوان تلفیقی بی‌نظیر از طبیعت بکر، تاریخ غنی، حیات‌وحش متنوع و فرصت‌های اقتصادی است.

فارور، جزیره‌ای با ظرفیت‌های گردشگری و نظارتی مهم‌

فارور جزیره‌ای است با توپوگرافی خاص، متشکل از تپه‌ماهورها و دشت‌های کوچک که سطحی حدود ۲ هزار و ۶۲۰ هکتار را دربر گرفته است؛ از دور، همچون گنبدی از دل دریا سر برآورده و با خطوطی نرم و خاکی‌رنگ در میان آب‌های لاجوردی دیده می‌شود. منابع آبی این جزیره محدود است؛ تنها سه حلقه چاه، آب آشامیدنی پرندگان و جبیرهای ساکن آن را تامین می‌کند.

در سال‌های اخیر، بررسی‌های میدانی نشان داده است که فارور به دلیل قرار گرفتن در مسیر مهاجرت پرندگان، از مهم‌ترین زیستگاه‌های دریایی منطقه به شمار می‌رود؛ در فصل‌های پاییز و زمستان، ده‌ها گونه پرنده مهاجر به این جزیره پناه می‌آورند؛ از پرستوی دریایی گرفته تا عقاب ماهی‌گیر که بر فراز صخره‌های مرتفع آشیانه می‌سازد.

در دامنه جنوبی جزیره، جبیرها آزادانه می‌چرند، این آهوهای سبک‌پا که سال‌ها پیش در جزیره رهاسازی شدند، به تنها پستانداران بومی فارور تبدیل شده‌اند؛ جمعیت آن‌ها با گذر زمان و به‌واسطه شرایط مساعد طبیعی افزایش پیدا است.

اگرچه فارور از سکونت انسانی خالی است، اما حیات در آن جاری است.

گونه‌های گوناگون پرندگان بومی مانند «بلبل خرما، پری شاهرخ، دلیجه، سنک چشم، زرده‌پر، سرزیتونی، چک‌چک و غراب گردن‌قهوه‌ای» در جای‌جای جزیره دیده می‌شوند. آسمان فارور پر از حرکت و صدای بال‌هاست، و ساحل‌هایش محل استراحت و لانه‌سازی پرندگان مهاجر در فصل‌های سرد سال است.

از دیدگاه زیست‌محیطی، این جزیره به دلیل موقعیت جغرافیایی و تنوع گونه‌ای، در فهرست مناطق حساس اکولوژیک قرار دارد. ارزش آن نه‌فقط در حیات‌وحش، بلکه در ویژگی‌های زمین‌شناسی و اقلیمی نیز قابل‌توجه است.

فارور می‌تواند به‌عنوان یک مقصد مطالعاتی برای دانشجویان، پرنده‌شناسان و علاقه‌مندان محیط زیست مطرح شود؛ توسعه گردشگری علمی و مسئولانه در آن، علاوه بر ارتقای آگاهی عمومی درباره اکوسیستم‌های جزیره‌ای، به حفاظت بهتر از زیستگاه‌ها نیز کمک خواهد کرد.